Paranoya bir dizgi içinde birbiriyle bağlantılı iyi düzenlenmiş acayip nitelik taşımayan sanrılarla giden süreğen olan ama yıkıma yol açmayan bir bozukluktur. Çeşitli paranoid belirtilerle seyreden ruhsal bozukluklar şunlardır; sanrılı bozukluk, akut paranoid psikoz, paranoid şizofreni ve paranoid kişilik.
Sanrılı bozukluk toplumda oldukça seyrek görülür. Toplumdaki yaygınlığı %0,002-6 arasındadır. Sanrısal bozukluğu olan hastalarda tek ya da bir dizgiye uyan birbiriyle bağlantılı iyi düzenlenmiş sanrılar vardır. Bu sanrılar dışında hastada belirgin bir bozukluk dikkati çekmez. Hastanın konuşması davranışları genellikle paranoid kişilik yapısının özelliklerini kapsar. Hastanın düşüncelerinde biçimsel bozukluk görülmez. Genellikle halüsinasyon bulunmaz. Halüsinasyonların olduğu durumlarda ise bu belirti mevcut sanrının konusuyla bağlantılıdır ve çoğu zaman baskın değildir. Sıklıkla sanrıya uygun yoğun duygular vardır. Ve hasta tüm yaşamını bu sanrılara göre ayarlar.
En çok görülen sanrılı bozukluklar dava paranoyası, keşif paranoyası, kıskançlık paranoyası, eratomanik hezeyanlar, somatik sanrılar, büyüklük paranoyası ve kötülü lük görme paranoyasıdır. En sık görülen kötülülük görme paranoyasında hasta sürekli izlendiğini hakkında komplolar kurulduğunu kendisine eziyet edildiğini düşünür. Kötülük görme paranoyasından sonra ise en sık görülen somatik ve kıskançlık paranoyalarıdır.
Sanrılı bozukluk kadınlarda daha sık görülür genellikle otuzlu yaşların sonlarında kırklı yaşların başlarında ortaya çıkar. Kronik seyirlidir. Sanrılı bozukluğa eşlik eden ruhsal hastalıklar arasında en sık görülen duygudurum bozukluğudur.
Sanrılı bozukluk tanısı için sanrıların en az 1 ay süre ile var olması gereklidir. Bu süre içerisinde kişinin genel uyum ve davranışlarında belirgin uyum bozukluğunun olmaması, şizofreni ölçütlerine uyan belirtilerin bulunmaması, duygudurum bozukluğu belirtileri var ise bu belirtilerin sanrılardan daha uzun sürmemesi gerekmektedir. Ayrıca hastalık belirtilerini açıklayan herhangi bir madde kullanımı veya fiziksel hastalık bulunmamalıdır. Ayırıcı tanıda şizofreniden farklı olarak düşüncede biçim bozukluğu yoktur sanrılar genellikle acayip nitelik taşımazlar, varsanılar baskın değildir ve şizofrenideki gibi negatif belirtiler görülmez. Sanrılı bozukluk hastalarında işlev bozukluğu genellikle yoktur nadiren sanrılarına bağlı olarak gelişen işlev bozukluğu olabilir.
Sanrılı bozukluk hastalığının tedavisinde anti psikotik ilaçlar ve bunların yanı sıra psikoterapi uygulanmalıdır.
Ruhsal Hastalıklar konusunda Daha detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz. Dr Ayşe Nur OĞUZ