Problemli sosyal medya kullanımı, son yıllarda psikiyatri literatüründe giderek daha fazla dikkat
çeken bir kavram hâline gelmiştir. Özellikle PubMed veritabanında yer alan çalışmalar, bu
kullanım biçiminin bağımlılık benzeri özellikler taşıdığını ve önemli psikiyatrik sonuçlarla ilişkili
olduğunu göstermektedir. Problemli kullanım, bireyin sosyal medya kullanımını kontrol
edememesi, günlük işlevselliğinin bozulması ve kullanımın olumsuz sonuçlara rağmen
sürdürülmesi ile karakterizedir.
Problemli sosyal medya kullanımının temelinde, ödül temelli öğrenme mekanizmaları yer
almaktadır. Sosyal medya platformlarında sunulan beğeni, yorum ve bildirimler, dopamin
salınımını tetikleyerek davranışın pekişmesine neden olur. Bu süreç, bireylerin platformlara
tekrar tekrar yönelmesine ve zamanla alışkanlık hâline gelen kompulsif kullanım davranışlarının
gelişmesine yol açar. Bu mekanizma, davranışsal bağımlılıklar ile benzerlik göstermektedir.
Araştırmalar, problemli sosyal medya kullanımı ile depresyon arasında güçlü ve çift yönlü bir
ilişki olduğunu göstermektedir. Depresif bireyler sosyal medyayı kaçış ve dikkat dağıtma aracı
olarak kullanabilirken, aşırı kullanım da depresif belirtilerin artmasına neden olabilir. Bu durum,
bir kısır döngü oluşturmakta ve psikopatolojinin sürdürülmesine katkıda bulunmaktadır. Benzer
şekilde anksiyete bozuklukları ile de anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Özellikle sosyal anksiyetesi
olan bireyler, yüz yüze etkileşimden kaçınarak çevrim içi ortamlara yönelme eğilimindedir.
Uyku bozuklukları, problemli sosyal medya kullanımının en önemli sonuçlarından biridir. Gece
geç saatlerde sosyal medya kullanımı, uykuya dalmayı geciktirmekte ve uyku kalitesini
düşürmektedir. Uyku eksikliği ise depresyon ve anksiyete için bağımsız bir risk faktörü olarak
bilinmektedir. Bunun yanı sıra dikkat dağınıklığı, akademik performansta düşüş ve sosyal
izolasyon gibi işlevsel bozulmalar da sıklıkla gözlenmektedir.
Problemli sosyal medya kullanımının tanısal statüsü hâlen tartışmalıdır. Bazı araştırmacılar bu
durumu davranışsal bağımlılık olarak değerlendirirken, bazıları ise henüz yeterli tanı kriterlerinin
oluşmadığını savunmaktadır. Ancak mevcut bulgular, bu durumun klinik açıdan önemli bir sorun
olduğunu açıkça göstermektedir.
Sonuç olarak problemli sosyal medya kullanımı, genç yetişkinlerde giderek artan ve çok boyutlu
etkileri olan bir ruh sağlığı sorunudur. Erken tanı, psikoeğitim ve dijital farkındalık programları bu
sorunun yönetiminde önemli rol oynayabilir. Ayrıca klinisyenlerin, değerlendirme süreçlerinde
bireylerin dijital alışkanlıklarını dikkate alması önerilmektedir.
Kaynakça:
- Andreassen CS.
- Kuss DJ.
- Hormes JM.
- Banyai F.
- Turel O.
Daha detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz. Dr Ayşe Nur OĞUZ
