Depresyon, küresel ölçekte yüksek yaygınlığa sahip, yineleyici seyir gösterebilen ve işlevsellikte ciddi bozulmalara yol açabilen bir ruhsal bozukluktur. Psikanalitik ve psikodinamik terapiler, depresyonun tedavisinde uzun yıllardır kullanılan psikoterapötik yaklaşımlar arasında yer almakta olup, özellikle son yirmi yılda bu yaklaşımların etkililiği ampirik araştırmalar ve meta-analizlerle sistematik biçimde incelenmiştir. Bu derlemenin amacı, önemli bilimsel dergilerde yer alan çalışmalara dayanarak psikanalitik ve psikodinamik terapilerin depresyon üzerindeki etkililiğini, kısa ve uzun dönem sonuçlarını ve olası etki mekanizmalarını değerlendirmektir.

Depresyonun etiyolojisi biyolojik, psikolojik ve sosyal faktörlerin etkileşimiyle açıklanmaktadır. Psikanalitik ve psikodinamik yaklaşımlar, depresyonu yalnızca semptomatik bir tablo olarak değil; kayıp, suçluluk, içe yönelmiş öfke, nesne ilişkileri ve bilinçdışı çatışmalar bağlamında ele alır. Bu yönüyle söz konusu terapiler, depresyonun altta yatan psikodinamik süreçlerini hedeflemeyi amaçlar.

Psikodinamik Terapilerin Depresyon Üzerindeki Etkililiği

Yayımlanan randomize kontrollü çalışmalar ve meta-analizler, kısa süreli psikodinamik psikoterapilerin (KSPP) depresyon tedavisinde anlamlı etkilere sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışmalar, psikodinamik terapilerin depresif semptomları azaltmada bekleme listesi, minimal müdahale veya tedavisiz kontrol gruplarına kıyasla istatistiksel olarak anlamlı üstünlük sağladığını göstermektedir. Etki büyüklükleri çoğunlukla orta düzeyde rapor edilmekte, bazı çalışmalarda ise yüksek etki büyüklükleri bildirilmektedir.

Psikodinamik terapilerin dikkat çekici bir özelliği, tedavi sonrasında elde edilen kazanımların takip dönemlerinde korunması ve bazı olgularda artış göstermesidir. Literatürde bu durum “sleeper effect” olarak adlandırılmakta ve özellikle kısa süreli, semptom odaklı terapilerden ayırt edici bir özellik olarak değerlendirilmektedir. Bu bulgu, psikodinamik terapilerin yalnızca semptom düzeyinde değil, daha derin psikolojik yapılarda değişim yarattığına işaret etmektedir.

Karşılaştırmalı çalışmalar, psikodinamik terapilerin depresyon tedavisinde bilişsel davranışçı terapi (BDT) ile benzer düzeyde etkililik gösterdiğini bildirmektedir. Meta-analitik bulgular, iki yaklaşım arasında semptom azalması açısından anlamlı farklar olmadığını, ancak psikodinamik terapilerin uzun dönem takiplerde daha kalıcı etkiler gösterebildiğini ortaya koymaktadır. Bu durum, psikodinamik terapilerin ilişki örüntüleri, duygulanım düzenleme ve kişilik yapılanması üzerindeki etkileriyle ilişkilendirilmektedir.

Uzun Dönem Psikodinamik ve Psikanalitik Terapiler

Kronik ve tekrarlayan depresyon vakalarında uzun dönem psikodinamik ve psikanalitik terapilerin özel bir yeri olduğu bildirilmektedir. Uzun süreli tedaviler, özellikle erken dönem travmalar, karmaşık nesne ilişkileri ve kişilik patolojilerinin eşlik ettiği depresyon olgularında daha belirgin yarar sağlayabilmektedir. Gözlemsel ve kontrollü çalışmalar, uzun dönem psikodinamik terapilerin relaps oranlarını azalttığını ve genel işlevsellikte kalıcı iyileşmeler sağladığını göstermektedir.

Psikodinamik terapilerin depresyon üzerindeki etkisi; aktarım ve karşı aktarım süreçlerinin çalışılması, savunma mekanizmalarının fark edilmesi ve içsel çatışmaların bilinç düzeyine taşınması yoluyla açıklanmaktadır. Depresyonda sık görülen içe yönelmiş öfke, değersizlik ve suçluluk temalarının terapötik ilişki içinde ele alınması, semptomların azalmasının ötesinde yapısal bir değişim olanağı sunmaktadır.

Sonuç

Güncel literatür, psikanalitik ve psikodinamik terapilerin depresyon tedavisinde etkili ve kanıta dayalı yaklaşımlar arasında değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Özellikle orta şiddette, kronik veya tekrarlayıcı depresyon olgularında bu terapiler, kısa ve uzun vadeli iyileşme açısından önemli bir alternatif sunmaktadır.

Daha detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz. Dr Ayşe Nur OĞUZ

Kaynakça

Driessen, E., & Hollon, S. D. (2010). Cognitive behavioral therapy for mood disorders: Efficacy, moderators and mediators. Psychiatric Clinics of North America, 33(3), 537–555.

Driessen, E., Cuijpers, P., de Maat, S. C. M., Abbass, A. A., de Jonghe, F., & Dekker, J. J. M. (2010). The efficacy of short-term psychodynamic psychotherapy for depression: A meta-analysis. Clinical Psychology Review, 30(1), 25–36.

Fonagy, P., Target, M., Cottrell, D., Phillips, J., & Kurtz, Z. (2002). What works for whom? A critical review of treatments for children and adolescents. Guilford Press.

Leichsenring, F., & Rabung, S. (2008). Effectiveness of long-term psychodynamic psychotherapy: A meta-analysis. JAMA, 300(13), 1551–1565.

Leichsenring, F., Steinert, C., Rabung, S., & Ioannidis, J. P. A. (2014). The efficacy of psychodynamic psychotherapy and cognitive behavior therapy in the treatment of personality disorders: A meta-analysis. American Journal of Psychiatry, 171(5), 505–514.

Shedler, J. (2010). The efficacy of psychodynamic psychotherapy. American Psychologist, 65(2), 98–109.