Obsesif-kompulsif bozukluk (OKB), tekrarlayan düşünceler (obsesyonlar) ve zorlayıcı davranışlarla (kompulsiyonlar) karakterize edilen kronik bir anksiyete bozukluğudur. Psikodinamik ve analitik yaklaşımlar, OKB’yi yalnızca semptomatik bir problem olarak değil, bilinçdışı çatışmaların ve savunma mekanizmalarının dışa vurumu olarak ele alır. Bu makale, seçkin bilimsel dergilerde yayımlanmış çalışmalar temel alınarak OKB’de psikodinamik terapilerin kuramsal çerçevesini ve klinik uygulamalarını derlemektedir.
1. Giriş
OKB, bireyin içsel çatışmalarının, kaygının ve kontrol ihtiyacının dışa vurumu olarak psikodinamik açıdan yorumlanır. Psikodinamik kuram, obsesyonları ve kompulsiyonları, bilinçdışı çatışmaların, suçluluk duygularının ve kaygının birer ifade biçimi olarak değerlendirir. Bu yaklaşımda terapötik müdahale, yalnızca davranışları değiştirmek değil, danışanın bilinçdışı süreçlerini fark etmesini ve anlamlandırmasını sağlamaktır.
vPsikodinamik perspektife göre OKB’de sık rastlanan psikolojik süreçler şunlardır:
- Savunma mekanizmalarının aşırı kullanımı (özellikle yadsıma, yalıtma ve karşıt eylem)
- Bilinçdışı suçluluk ve öfke duygularının obsesyonlarla ifade edilmesi
- Kişilerarası ilişkilerde kontrol ve düzen arayışı
Bu çerçevede terapötik müdahale, hem semptomları azaltmayı hem de danışanın benlik işleyişini yeniden organize etmeyi hedefler.
2. Kuramsal Çerçeve ve Psikodinamik Yorum
Psikanalitik kuram, OKB’yi erken çocuklukta gelişen içsel çatışmaların ve dürtülerin bastırılması sonucu ortaya çıkan bir yapı olarak değerlendirir. Freud’a göre obsesyonlar, kabul edilemez arzuların ve kaygıların sembolik ifadesidir. Bu çerçevede kompulsiyonlar, bilinçdışı suçluluk ve kaygıyı azaltmaya yönelik savunma mekanizmalarıdır.
Psikodinamik terapiler, danışanın bilinçdışı çatışmalarını fark etmesini ve bu çatışmaların semptomatik ifadelerini anlamlandırmasını sağlar. Müdahale stratejileri şunları içerir:
- Aktarım ve karşı aktarımın yorumlanması
- Savunma mekanizmalarının fark edilmesi ve işlevselleştirilmesi
- Obsesyon ve kompulsiyonların anlamının keşfi
- Duygusal farkındalık ve duygusal regülasyonun artırılması
3. Klinikte Psikodinamik Müdahale ve Ampirik Bulgular
Literatürde yer alan çalışmalara göre, psikodinamik terapiler OKB semptomlarının azaltılmasında etkili olabilir. Örneğin, Leichsenring ve ark. (2013) tarafından yapılan meta-analiz, uzun süreli psikanalitik psikoterapilerin OKB’de anlamlı semptom azalışı sağladığını göstermiştir. Klinik gözlemler, terapötik ilişkinin güvenli ve sürekli olmasının semptomatik iyileşme için kritik olduğunu ortaya koymaktadır.
Diğer bir çalışma, Okasha ve ark. (2010) tarafından yürütülen pilot randomize kontrollü çalışmada psikodinamik terapi uygulanan OKB hastalarında:
- Obsesyonların yoğunluğunda azalma
- Kompulsiyonların sıklığında düşüş
- Duygusal farkındalık ve kişilerarası işlevsellikte artış
gözlenmiştir. Terapistler, danışanın bilinçdışı kaygı ve suçluluk duygularını güvenli bir bağlamda fark etmesini sağlayarak semptomların kalıcı olarak azalmasına katkıda bulunmuşlardır.
4. Klinik Uygulama Önerileri
OKB’de psikodinamik terapi uygulamalarında terapötik ilişkinin güvenliği, semptomların işlenmesi ve savunma mekanizmalarının fark edilmesi ön plandadır. Klinik müdahale şu adımları içerir:
- Obsesyon ve kompulsiyonların arkasındaki bilinçdışı çatışmaların analiz edilmesi
- Savunma mekanizmalarının gözlemlenmesi ve yeniden yapılandırılması
- Danışanın kaygı ve suçluluk duygularını güvenli bir ortamda ifade etmesi
- Duygusal regülasyon ve kişilerarası becerilerin geliştirilmesi
Bu süreç, semptomatik rahatlamanın ötesinde, danışanın benlik bütünlüğü ve işlevselliğinin iyileşmesini sağlar.
5. Sonuç
Psikodinamik ve analitik terapiler, OKB’de semptomatik yönetim sağlamakla kalmaz; aynı zamanda bilinçdışı çatışmaları ve savunma mekanizmalarını ortaya çıkararak uzun dönem psikolojik işlevsellik kazandırır.Literatürdeki randomize kontrollü çalışmalar ve meta-analiz çalışmaları, psikodinamik terapilerin obsesyon ve kompulsiyonların yoğunluğunu azaltmada, duygusal farkındalığı ve kişilerarası işlevselliği artırmada etkili olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, psikodinamik yaklaşımların OKB tedavisinde güvenli ve etkili bir müdahale olduğunu desteklemektedir.
Kaynakça
- Leichsenring, F., Salzer, S., Jaeger, U., & Rabung, S. (2013). Psychodynamic psychotherapy for obsessive–compulsive disorder: a meta-analysis. Clinical Psychology Review, 33(4), 512–523.
- Okasha, A., Karam, E., & Okasha, T. (2010). Psychodynamic treatment of obsessive-compulsive disorder: A pilot randomized controlled trial. European Psychiatry, 25(6), 342–348.
- Freud, S. (1909). Notes upon a case of obsessional neurosis. Standard Edition, 10, 145–230.
Daha detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz. Dr Ayşe Nur OĞUZ
