Pasif ve Aktif Sosyal Medya
Kullanımının Ruh Sağlığı Üzerindeki
Farklı Etkileri
Sosyal medya platformlarının hızlı yaygınlaşması, farklı kullanım biçimlerinin ruh sağlığı
üzerindeki etkilerine yönelik ilginin artmasına yol açmıştır. Kullanım süresine odaklanmak
yerine, son dönem psikiyatrik araştırmalar sosyal medya kullanımının niteliksel
farklılıklarını, özellikle de pasif ve aktif kullanım ayrımını incelemeye yönelmiştir.
Literatüründen elde edilen bulgular, bu ayrımın dijital ortamların psikolojik etkilerini
anlamada kritik öneme sahip olduğunu göstermektedir.
Pasif sosyal medya kullanımı genellikle doğrudan etkileşim olmaksızın içerik tüketimini
içerir. Örneğin, haber akışında gezinmek, profillere göz atmak veya medya içeriklerini
izlemek pasif kullanıma örnek olarak verilebilir. Buna karşılık aktif kullanım; içerik
paylaşma, yorum yapma, mesajlaşma ve doğrudan iletişim kurma gibi davranışları
kapsamaktadır. Bu iki kullanım biçiminin psikolojik sonuçları belirgin biçimde farklılık
göstermektedir.
Pasif kullanım, tutarlı biçimde olumsuz ruh sağlığı sonuçlarıyla ilişkilendirilmiştir. Bunun
başlıca açıklamalarından biri, bireylerin kendilerini başkalarıyla karşılaştırma eğilimidir.
Özellikle yukarı yönlü sosyal karşılaştırmalar, bireyin kendisini daha başarısız ya da
yetersiz hissetmesine yol açabilir. Bu süreç özsaygının azalması, kıskançlık duygularının
artması ve yetersizlik hissinin güçlenmesi ile sonuçlanabilir. Çeşitli çalışmalar, pasif sosyal
medya tüketiminin depresif belirtilerde artış ve yaşam doyumunda azalma ile anlamlı
biçimde ilişkili olduğunu göstermektedir.
Buna karşılık aktif sosyal medya kullanımı, koruyucu ya da olumlu etkiler gösterebilir. Aktif
etkileşim, sosyal bağları güçlendirir, kişilerarası ilişkileri destekler ve algılanan sosyal
desteği artırır. Bu faktörler, stresin olumsuz etkilerini azaltarak ruhsal bozukluklara karşı
koruyucu bir rol oynayabilir. Örneğin, sosyal medyayı anlamlı ilişkileri sürdürmek veya
duygusal destek aramak amacıyla kullanan bireylerin daha yüksek iyi oluş düzeylerine ve
daha düşük yalnızlık hislerine sahip olduğu bildirilmiştir.
Bununla birlikte bu ayrım mutlak değildir. Aktif kullanım da bazı durumlarda olumsuz
sonuçlar doğurabilir. Özellikle dışsal onay beklentisiyle yapılan paylaşımlar, bireyin sosyal
geri bildirime bağımlılığını artırabilir ve bu durum kaygı ile duygusal dalgalanmalara yol
açabilir. Dolayısıyla kullanımın arkasındaki motivasyon, ruh sağlığı üzerindeki etkileri
belirleyen önemli bir değişkendir.
Bir diğer önemli faktör ise bireysel kırılganlıktır. Kişilik özellikleri, mevcut psikiyatrik
durumlar ve gelişimsel dönemler, sosyal medya kullanımının etkilerini şekillendirebilir.
Örneğin, yüksek nörotisizm düzeyine veya düşük özsaygıya sahip bireyler, pasif kullanımın
olumsuz etkilerine daha açık olabilir.
Genel olarak literatür, sosyal medya kullanımının doğası gereği zararlı olmadığını
vurgulamaktadır. Etkiler büyük ölçüde bireylerin platformlarla nasıl etkileşime girdiğine
bağlıdır. Pasif kullanımın azaltılması ve anlamlı, aktif etkileşimin teşvik edilmesi ruh sağlığı
açısından faydalı olabilir. Gelecekteki araştırmaların, kullanım biçimleri, bireysel farklılıklar
ve platform tasarımı arasındaki etkileşimi daha ayrıntılı incelemesi gerekmektedir.
Kaynakça
Kaynakça (Vancouver)
- Verduyn P, Ybarra O, Résibois M, et al. Passive Facebook usage undermines affective well-
being: experimental and longitudinal evidence. Psychol Sci. 2015;26(8):1041–1050. - Burke M, Kraut RE. The relationship between Facebook use and well-being depends on
communication type and tie strength. J Comput Mediat Commun. 2016;21(4):265–281. - Escobar-Viera CG, Shensa A, Sidani JE, et al. Passive and active social media use and
depressive symptoms among US adults. Soc Sci Med. 2018;206:1–8. - Frison E, Eggermont S. Toward an integrated and differential approach to the
relationships between loneliness, different types of Facebook use, and adolescents’
depressed mood. Comput Hum Behav. 2015;52:239–248. - Shaw LH, Gant LM. In defense of the Internet: the relationship between Internet
communication and depression, loneliness, self-esteem, and perceived social support.
Cyberpsychol Behav. 2002;5(2):157–171.
Sosyal Medya Kullanımının Ruh Sağlığı Üzerindeki Etkileri ile ilgili daha detaylı bilgi almak için iletişime geçebilirsiniz. Dr Ayşe Nur OĞUZ
